Djaweps 3 di sèptèmber, Tweede Kamer lo trata e tema di e lugá kaminda ta tira sushi Selibon Lagun na Boneiru. Den un karta pa Tweede Kamer tokante esaki, Instituto Nashonal pa Derecho Humano ta enfatisá e nesesidat pa protehá e derecho di habitantenan di Boneiru riba un ambiente di bida saludabel. Na e lugá kaminda ta tira sushi ta tira desperdisio sin separá, ta liberá gasnan dañino i regularmente tin kandela. Esaki ta bai a kosto di seguridat i salú di hende i medio ambiente. E Instituto ta hasi un yamada urgente na gobièrnu pa implementá mehorashonnan inmediatamente. Ademas, gobièrnu mester tuma akshon pa restablesé e konfiansa di habitantenan.

Imágen: © Sem van der Wal

Selibon Lagun, Boneiru

Riesgonan grandi pa salú i medio ambiente

Tur hende tin derecho riba un ambiente di bida saludabel, riba rèspèt pa bida familiar i riba rèspèt pa nan kas. Pa un grupo grandi di habitantenan di Boneiru, e derechonan aki ta bou di preshon pa hopi tempu kaba. Na e lugá kaminda ta tira sushi ta tira desperdisio sin kontrol, sin e medidanan di protekshon nesesario. Tambe regularmente tin kandela. Den e promé mitar di 2026, ya tabatin dos kandela. Tur esaki ta trese riesgo pa salú, tantu pa hende ku ta biba serka di e lugá kaminda ta tira sushi komo pa un grupo grandi di habitantenan di Boneiru. Gasnan dañino i huma (ora tin kandela) ta plama ku bientu riba gran parti di e isla. Ya pa añanan, entre otro e fundashon lokal ProLagun, e representante di estado, e Inspekshon di Medio Ambiente i Transporte (“ILT”) i e Ombudsman Nashonal a indiká ku medidanan urgente ta nesesario.

Rick Lawson, presidente di Instituto pa Derechonan Humano: “For di 2013 kaba, e lugá kaminda ta tira sushi ta okashoná riesgo pa salú di habitantenan i tin un impakto drástiko riba e medio ambiente. E Instituto a papia ku vários partido i nan ta konfirmá: ketu bai nada a kambia. Esaki realmente no por sigui asina. Imaginá bo ku un situashon asina surgi na Hulanda oropeo – ta inimaginabel ku gobièrnu lo simplemente laga tur esaki sosodé? E Instituto ta hasi un yamada pa un aserkamentu enérgiko: mester bini un solushon awor, konkreto pa loke ta trata e ehekushon. Pa protehá e derechonan di habitantenan i di medio ambiente.”

Mihó supervishon i un aserkamentu transparente

Habitantenan di Boneiru tin nesesidat di un perspektiva pa un prosesamentu di sushi sigur i duradero. Pa kuminsá, esaki ta rekerí mihó supervishon di e lugá kaminda ta tira sushi aktualmente. Tin planeá ku Ministerio di Infrastruktura i Maneho di Awa lo tuma ofer e asina yamá VTH pa Selibon Lagun: duna pèrmit, supervisá i hasi mantenshon. E Instituto ta urgi pa hasi esaki mas lihé posibel i pa tuma e pasonan nesesario. Siman pasá, partidonan envolví a akordá ku ILT lo duna sosten na medidanan konkreto i preguntanan hurídiko. E Instituto ta konsiderá esaki komo un promé paso positivo.

Fuera di esaki, Instituto Ehekutivo di Boneiru i e sekretario di estado di Asuntunan Interno i Relashonnan den Reino a palabrá pa yega na seramentu di Selibon Lagun pa mas tardá 31 di desèmber 2028. E Instituto ta hasi un yamada pa un proseso transparente, den kua Tweede Kamer i e habitantenan di Boneiru ta keda informá tokante e progreso. Pa esaki, ta esensial ku gobièrnu tuma desishonnan tokante e futuro di prosesamentu di sushi na Boneiru. I ku e inkluí habitantenan di Boneiru den e proseso aki.

Mehorashon direkto pa hende ku ta biba den bisindario

E Instituto ta enfatisá ku gobièrnu mester tuma pasonan konkreto pa hasi e lugá kaminda ta tira sushi mas sigur i redusí molèster. I asina, e derechonan fundamental di hende ku ta biba den bisindario por wòrdu protehá: e derecho riba un ambiente di bida salú, riba rèspèt pa e bibienda i pa nan bida privá i familiar. Esaki ta rekerí medidanan konkreto di implementashon, basá riba konosementu di prosesamentu di sushi, i no otro plan di maneho. E Instituto ta preokupá tokante e plan aktual pa traha un kompartimentu di depósito nobo na e lugá kaminda ta tira sushi. No ta kla si esaki lo kondusí na un situashon mas sigur pa hende ku ta biba den besindario. Apesar di esaki, e ministerio a disidí ku no ta nesesario pa klasifiká e efektonan riba medio ambiente i salú mediante un estudio di impakto ambiental (“MER”) di antemano.

Ademas, na e momentu aki falta datonan struktural tokante e sustansianan dañino ku ta sali liber na e lugá kaminda ta tira sushi i e efektonan di esakinan riba salú. P’esei, e Instituto ta hasi un yamada pa monitoreá esaki mas pronto ku ta posibel. Despues, gobièrnu por midi tambe e impakto di e medidanan ku ta tumá pa protehá salú.

Mas partisipashon pa habitantenan

E falta di medidanan durante e añanan ku a pasa ta debilitá e konfiansa di habitantenan di Boneiru den gobièrnu. E Instituto ke pa outoridatnan informá i inkluí hende ku ta biba den bisindario i habitantenan mas mihó den e proseso di tumamentu di medidanan. Por ehèmpel, hende ku ta biba den bisindario no a wòrdu involukrá den e desishon pa e kompartimentu di depósito nobo. Tambe ta keda e pregunta si gobièrnu lo publiká investigashon tokante plannan nobo pa prosesamentu di sushi den futuro.

Finalmente, e Instituto ta enfatisá ku e Tratado di Aarhus mester bira aplikabel pa Hulanda karibense mas lihé posibel. E tratado aki ta ofresé instrumentonan adishonal pa siudadano i organisashonnan di interes pa nan defendé e derecho riba un ambiente di bida saludabel. Asina, e tratado ta fortalesé e derecho riba informashon, partisipashon i protekshon hurídiko den asuntunan di medio ambiente. Por ehèmpel, ora ta trata di prosesamentu di sushi. E tratado aki ta aplikabel pa Hulanda oropeo kaba for di 2005.

Yamada na miembronan di Tweede Kamer

Durante e debate di Komishon riba 3 di sèptèmber, e miembronan di Tweede Kamer lo papia ku e sekretario di estado di Infrastruktura i Maneho di Awa i e sekretario di estado di Asuntunan Interno i Relashonnan den Reino. Den e karta, e Instituto ta hasi un yamada na e miembronan di Tweede Kamer pa insistí riba akshon enérgiko relashoná ku prosesamentu di sushi. Tambe pa restablesé konfiansa, dor di inkluí habitantenan den e proseso di desishon. Asina nan tambe ta kontribuí na e protekshon di e derecho riba un ambiente di bida saludabel.